Hüseyin Burak Arslanalp
İtalya’da vatandaşlık kazanma şartlarını köklü biçimde etkileyen yeni bir düzenleme yürürlüğe giriyor. İtalya Anayasa Mahkemesi, yurtdışında yaşayan İtalyan kökenlilere vatandaşlık verilmesini sınırlandıran 2025 tarihli yasayı onayladı. Kararla birlikte yaklaşık 160 yıldır uygulanan “soy bağıyla vatandaşlık” ilkesinde önemli bir değişiklik yapılmış oldu.
İtalya, 1861’de ulus devlet olarak kurulmasının ardından vatandaşlık belirlemede temel kriter olarak “ebeveyn bağı”nı kabul etmişti. 1865 yılında yayımlanan medeni kanunda, “İtalyan bir ebeveynden doğan çocuk İtalyan vatandaşıdır” hükmü yer alıyordu. Bu ilke, yıllar boyunca ülkenin vatandaşlık politikasının temelini oluşturdu ve yurtdışındaki milyonlarca İtalyan kökenlinin vatandaşlık alabilmesine olanak sağladı.
Ancak yeni düzenleme bu uygulamayı ciddi ölçüde sınırlandırıyor. Buna göre artık yalnızca ebeveyni veya büyükanne-büyükbabası İtalya’da doğmuş olan kişiler vatandaşlık hakkından yararlanabilecek. Böylece daha uzak kuşaklardan gelen başvuruların büyük bölümü otomatik olarak geçersiz sayılacak.
Anayasa Mahkemesi hükümetin düzenlemesini destekledi
Yasa, 2025 yılının Mart ayında acil kararnameyle yürürlüğe girmişti. Düzenleme, bazı hukukçular tarafından anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle mahkemeye taşınmıştı.
İtalya Anayasa Mahkemesi ise yaptığı değerlendirmede, Torino Mahkemesi tarafından ileri sürülen anayasal itirazların bir kısmını dayanaksız, bir kısmını ise kabul edilemez bularak hükümetin düzenlemesini destekledi. Mahkemenin ayrıntılı gerekçeli kararını önümüzdeki haftalarda açıklaması bekleniyor.
Diaspora için büyük hayal kırıklığı
Karar, özellikle yurtdışında yaşayan milyonlarca İtalyan kökenli için önemli bir değişim anlamına geliyor. Uzun yıllar boyunca İtalya’nın “ius sanguinis” olarak bilinen soy bağı temelli vatandaşlık sistemi, göçmenlerin torunlarına kadar uzanan geniş bir hak tanıyordu.
Bologna Üniversitesi hukuk profesörü Corrado Caruso, kararı sert bir müdahale olarak değerlendirdi. Caruso, bazı anayasal maddelerin ihlal edildiği gerekçesiyle düzenlemenin iptal edilmesini beklediğini ancak mahkemenin bu yönde karar vermediğini ifade etti.
Vatandaşlık sistemi göç tarihine dayanıyor
İtalya’nın vatandaşlık kuralları, ülkenin göç geçmişiyle yakından bağlantılı. 19. yüzyılın sonu ve 20. yüzyılın başında ekonomik zorluklar nedeniyle milyonlarca İtalyan daha iyi bir yaşam umuduyla ülkeyi terk etti.
1861 ile 1918 yılları arasında yaklaşık 16 milyon İtalyan dünyanın farklı bölgelerine göç etti. Bu kişiler vatandaşlıklarını çoğu zaman koruyarak hem kültürel bağlarını hem de hukuki haklarını nesiller boyunca sürdürdü.
1912’de çıkarılan ilk vatandaşlık yasası da bu durumu teyit ederek yurtdışında doğan İtalyanların vatandaşlıklarını koruyabileceğini kabul etmişti. Aynı yaklaşım 1992’de yürürlüğe giren vatandaşlık yasasında da sürdürüldü.
Yeni yasa çifte vatandaşlığı da zorlaştırıyor
2025 tarihli yeni yasa yalnızca kuşak sınırı getirmekle kalmıyor. Aynı zamanda vatandaşlık aktaracak ebeveyn veya büyükanne-büyükbabanın torunun doğduğu sırada ya da ölüm anında yalnızca İtalyan vatandaşlığına sahip olması şartını da getiriyor.
Bu durum, yurtdışındaki İtalyan diasporası için çifte vatandaşlık elde etmeyi fiilen oldukça zor hale getiriyor.
Başvuru süreci zaten oldukça zahmetliydi
Yurtdışında yaşayan İtalyan kökenliler için vatandaşlık başvurusu halihazırda uzun ve maliyetli bir süreç olarak biliniyor.
Başvuru yapan kişilerin atalarının doğduğu kasabalardan doğum, evlilik ve ölüm belgelerini toplaması gerekiyor. Her bir belge için yüzlerce euroya varan ücretler ödenebiliyor. Ayrıca aile hattında hiçbir bireyin vatandaşlığını kaybetmediğini belgelemek de zorunlu tutuluyor.
Bunun yanı sıra yerel konsolosluklarda vatandaşlık başvurusu için bekleme süreleri bazı ülkelerde 10 yıla kadar uzayabiliyor. Süreci hızlandırmak isteyenlerin devlete dava açma seçeneği bulunsa da bu yöntem çoğu zaman on binlerce euroya ulaşan maliyetler doğurabiliyor.
Kadınlar üzerinden vatandaşlık tartışması
İtalya’da uzun yıllar boyunca kadınlar üzerinden vatandaşlık aktarımı da tartışmalı bir konu oldu. 1948 yılına kadar İtalyan kadınlarının vatandaşlığı çocuklarına aktarma hakkı bulunmuyordu.
Bu nedenle 1948’den önce doğum yapan kadınların torunları vatandaşlık konusunda ciddi sorunlar yaşadı. 2009 yılından sonra birçok kişi cinsiyet ayrımcılığı gerekçesiyle devlete dava açarak vatandaşlık hakkı elde etti. Ancak yeni düzenleme, bu tür başvuruların da büyük ölçüde önünü kapatabilecek nitelikte görülüyor.
Nüfus sorunu ve göç tartışması
Öte yandan İtalya son yıllarda azalan ve yaşlanan nüfus sorunuyla mücadele ediyor. 2024 yılında yaklaşık 155 bin İtalyan ülkeyi terk ederek son yılların en yüksek göç rakamlarından birine ulaştı.
2020 ile 2024 yılları arasında ise yarım milyondan fazla kişi ülke dışına göç etti. Bu durum özellikle güney bölgelerinde nüfus kaybını daha da belirgin hale getirdi.
Örneğin Sicilya’daki bazı kasabalar, yurtdışındaki İtalyan kökenlileri geri çekmek için çeşitli projeler geliştirmişti. Mussomeli kasabasında uygulanan “1 avroluk ev” projesi kapsamında Arjantinli doktorlar yerel hastanede çalışmaya davet edilmişti.
Ancak yeni vatandaşlık düzenlemesinin bu tür girişimlerin geleceğini de belirsiz hale getirebileceği değerlendiriliyor.
Haberin girildiği tarih ve saat 14.03.2026 15:52
Kaynak:http://gazeteoksijen.com
Arda yavuz
