Arda yavuz
Samanyolu’nun merkezinde yer alan ve “Merkezi Moleküler Bölge (CMZ)” olarak adlandırılan alan, şimdiye kadarki en kapsamlı gözlemlerden biriyle ayrıntılı biçimde haritalandı. Yaklaşık 27 bin ışık yılı uzaklıktaki bu bölge, galaksinin adeta kalbi olarak görülüyor.
Araştırmacılar, yıldızların oluşumunda kritik rol oynayan soğuk moleküler gazın burada yoğun türbülansla örülmüş karmaşık ve ipliksi bir ağ yapısı oluşturduğunu belirtiyor. Görünür ışıkta büyük ölçüde tozla örtülü olan bu bölge, daha uzun dalga boylarında yapılan gözlemler sayesinde ilk kez bu kadar net ortaya kondu.
66 Teleskop Tek Bir Görüntü İçin Çalıştı
Gözlemler, Şili’de bulunan
Atacama Büyük Milimetre/milimetre-altı Dizisi (ALMA) ile gerçekleştirildi. Birlikte çalışan 66 radyo teleskobundan oluşan sistem, CMZ’nin şimdiye dek kapsanan en geniş alanını yüksek çözünürlüklü mozaik görüntüler halinde bir araya getirdi.
İncelenen bölümün yaklaşık 650 ışık yılı genişliğe ulaştığı ve gökyüzünde 1,5 derecelik bir alan kapladığı bildirildi.
Avrupa Güney Gözlemevhttp://Wikipedia https://share.google/ILHtWWV8lVVL7dr47i’nden
Ashley Barnes, “Bu kadar ince ayrıntıyla inceleyebildiğimiz tek galaktik çekirdek burası. Gözle görünmeyen bir bölgeyi olağanüstü netlikte ortaya koyduk”
Yıldızların ‘Ham Maddesi’ İzleniyor
Araştırma, ACES (ALMA CMZ Exploration Survey) projesi kapsamında yürütülüyor. Avustralya Ulusal Üniversitesi’nden Christoph Federrath, incelenen soğuk moleküler gazı “yıldızların ham yakıtı” olarak tanımlıyor.
Bilim insanlarına göre Galaktik Merkez’e yakın bölgede gaz akışları son derece kaotik ve güçlü. Bu türbülans, yoğun ve düğümlenmiş ipliksi yapılar oluşturuyor. Zamanla bu yapılar çökerek yeni yıldızların doğmasına zemin hazırlıyor.
Liverpool John Moores Üniversitesi’nden Steve Longmore ise bu bölgede galaksinin en kütleli yıldızlarından bazılarının bulunduğunu, bu yıldızların ömürlerinin kısa olduğunu ve süpernova hatta hiper-nova patlamalarıyla sonlandığını belirtiyor. Bu patlamalar ve güçlü yıldız rüzgârları, çevredeki gazın dinamik yapısını daha da etkiliyor.
Modellerle Gerçekler Arasında Fark Var
Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri, CMZ’de yıldız oluşum hızının teorik modellerin öngördüğünden daha düşük olması. Son 5–10 milyon yılda yıldız oluşum hızının yılda yaklaşık 0,1 Güneş kütlesi düzeyinde kaldığı, oysa modellerin bunun 5 ila 10 kat fazlasını beklediği ifade ediliyor.
Ekip ayrıca yaklaşık bir milyon Güneş kütlesi ölçeğinde “şoklanmış” bir madde halkası tespit etti. Bunun geçmişte yaşanmış son derece enerjik bir patlamayla, muhtemelen bir hiper-nova ile bağlantılı olabileceği değerlendiriliyor.
Bunun yanında araştırmacılar, daha önce benzerine rastlanmadığını söyledikleri ve “Millimetre Ultra-Geniş Çizgi Nesnesi” (MUBLO) adını verdikleri gizemli bir yapıyı da kayıt altına aldı. Bu yapının ne olduğu ise şimdilik bilinmiyor.
Çalışmanın ilk sonuçları altı ayrı makale halinde yayıma kabul edildi ve Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayımlanması planlanıyor. Ön baskılar ise arXiv platformunda erişime açıldı.
Samanyolu’nun merkezine dair bu yeni veriler, galaksimizin en karmaşık ve enerjik bölgesini anlamada önemli bir adım olarak görülüyor
Kaynak: Kayıp Rıhtım
Bekir