Arda yavuz
Ukrayna’da gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda yaklaşık 1900 yıllık bir İskit mezarında zehirli bir pigment tespit edildi.
Araştırmacılar, iki kadına ait kalıntıların bulunduğu mezarda kırmızı renkli zencefre (vermilion) topaklarına rastladı. Bilim insanlarına göre bu madde, oldukça toksik bir bileşik olan cıva sülfürün mineral formu.
İki kadının bulunduğu çift mezar
Pigment kalıntıları, Ukrayna’nın güneyinde Dnieper River kıyısındaki Chervony Mayak adlı Geç İskit mezarlığında bulundu.
Mezarda yer alan iki kadından birinin öldüğünde yaklaşık 35–45 yaşlarında, diğerinin ise 18–20 yaşlarında olduğu belirlendi. Araştırmalar, genç kadının aynı mezara daha sonra defnedildiğini gösteriyor.
Mezar içerisinde boncuklar, çanak çömlekler ve çeşitli metal eşyalar gibi farklı mezar hediyeleri de bulundu.
Kozmetik ya da koruma amacıyla kullanılmış olabilir
Araştırmacılar, koyu kırmızı pigmentin mezarda kozmetik amaçlarla kullanılmış olabileceğini düşünüyor. Vermilyonun ölülerin soluk tenine kırmızımsı bir renk vererek onları daha “canlı” göstermek amacıyla serpilmiş olabileceği değerlendiriliyor.
Bunun yanı sıra bilim insanları, zencefrenin cesetlerin çürümesini yavaşlatmak için kullanılmış olabileceğini de belirtiyor.
Tarih öncesi mezarların bazıları uzun yıllar boyunca tekrar açılıp yeni definler için kullanıldığından, çürümeyi geciktiren maddelerin tercih edilmiş olabileceği düşünülüyor.
İskit kültürünün son dönemlerine ait
İskitler, MÖ 800 ile MS 300 yılları arasında Avrasya bozkırlarında yaşamış göçebe topluluklardan oluşuyordu. Kültürleri Ukrayna’dan Orta Asya’ya kadar geniş bir coğrafyaya yayılmıştı. İncelenen mezarın ise MS 1. yüzyıl ile 2. yüzyılın başları arasına, yani İskit kültürünün geç dönemlerine tarihlendiği belirtiliyor.
Araştırmanın başyazarı olan arkeolog Olena Dzneladze, tek bir mezar odasının bazen 50 yıla kadar kullanılabildiğini ve bu nedenle aynı mahzende birden fazla defin işleminin gerçekleşebildiğini ifade ediyor.
Bilimsel olarak ilk kez doğrulandı
Chervony Mayak mezarlığı ilk olarak 1970’li yıllarda keşfedilmişti. Ancak mezarlarda bulunan kırmızı topakların zencefre olduğu 2025 yılında yayımlanan bilimsel araştırmayla kesin olarak doğrulandı.
Bu çalışma aynı zamanda bir Geç İskit mezarında zencefrenin bilimsel olarak tespit edildiği ilk örnek olarak kabul ediliyor.
İnsanlar için oldukça zehirli
Zencefre, insan sağlığı için son derece tehlikeli bir madde olarak biliniyor. İçerdiği cıva nedeniyle özellikle ısıtıldığında veya solunduğunda ciddi zehirlenmelere yol açabiliyor. Uzmanlar, geçmişte bu pigmenti kullanan toplumların muhtemelen bu tehlikenin farkında olmadığını düşünüyor.
Araştırmacılar ayrıca Chervony Mayak mezarlığında incelenen 177 mezardan yalnızca üçünde bu kırmızı mineralin izlerine rastlandığını belirtiyor. Bu durum, söz konusu pigmentin belirli ritüeller veya özel defin uygulamalarıyla bağlantılı olabileceğini düşündürüyor.
Kaynak Evrim Ağacı
Hüseyin Burak Arslanalp
