Arda yavuz
Yüzyıllardır aktarılan gözlemler, hayvanların
depremlerden önce alışılmadık davranışlar sergilediğini öne sürüyor. Ancak bilim dünyası uzun süre bu iddiaları efsane olarak değerlendirdi. Son yıllarda yapılan araştırmalar ise bu konuya daha temkinli ama açık fikirli bir yaklaşım getiriyor.
Bilim insanlarına göre bazı hayvanlar, depremlerden önce çevrede meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişimlere tepki veriyor olabilir. Özellikle 2009 yılında İtalya’daki L’Aquila depremi öncesinde kara kurbağalarının üreme alanlarını günler öncesinden terk etmesi, bu alandaki en dikkat çekici bulgulardan biri olarak öne çıkıyor. Yapılan ölçümler, kurbağaların büyük kısmının depremden yaklaşık beş gün önce bölgeden ayrıldığını ortaya koydu.
Benzer şekilde Peru’da yürütülen çalışmalarda da deprem öncesi hayvan hareketlerinde ciddi bir azalma tespit edildi. Ormandaki pek çok türün aktivitesi, sarsıntıdan hemen önce neredeyse tamamen durma noktasına geldi. Bu durum, yalnızca tek bir türün değil, tüm ekosistemin bu değişimlerden etkilenebileceğini gösteriyor.
Evcil ve çiftlik hayvanları üzerinde yapılan gözlemler de dikkat çekici. Özellikle ineklerde deprem öncesinde huzursuzluk, yön değiştirme ve süt veriminde düşüş gibi belirtiler kaydedildi. Köpek ve kedilerde ise depremden kısa süre önce artan stres ve hareketlilik rapor edildi.
Bilim insanları bu davranışların nedenini kesin olarak açıklayabilmiş değil. Ancak bazı teoriler öne çıkıyor. Örneğin Friedemann Freund tarafından ortaya atılan hipoteze göre, yer kabuğunda biriken stres, havadaki elektrik yüklü parçacıkları artırarak hayvanların algılayabileceği çevresel değişimlere yol açıyor.
Bunun dışında titreşimler, manyetik alan değişimleri ve insanın duyamadığı düşük frekanslı sesler de olası nedenler arasında gösteriliyor.
Tüm bu bulgulara rağmen bilim dünyası hâlâ temkinli. Çünkü gözlemlenen davranışların bir kısmı mevsimsel değişimlerle de açıklanabiliyor ve depremler nadir gerçekleştiği için bu tür verileri sistematik şekilde toplamak zor.
Bu nedenle hayvanların depremi “önceden tahmin ettiği” değil, yalnızca olağandışı çevresel değişimlere tepki verdiği görüşü daha yaygın kabul görüyor.
Araştırmalar devam ediyor. Özellikle sensörler ve yapay zekâ destekli izleme sistemleriyle hayvan davranışlarının takip edilmesi, gelecekte erken uyarı sistemlerine katkı sağlayabilir. Ancak mevcut veriler, hayvanların tek başına güvenilir bir deprem habercisi olarak kullanılmasının henüz mümkün olmadığını gösteriyor.
Kaynak ARKEOFİLİ
Hüseyin Burak Arslanalp
Huri
