Arda yavuz
Van’ın Gevaş ilçesindeki Gevaş Selçuklu Mezarlığı’nda yürütülen kazılarda, 1300’lü yıllara tarihlenen çift başlı ejderha motifli bir mezar taşı gün yüzüne çıkarıldı.
Araştırmacılar, eserin bölgede şimdiye kadar tespit edilen hayvan figürlü tek mezar taşı olduğunu belirtiyor.
Yaklaşık 50 bin metrekarelik alana yayılan mezarlıkta sürdürülen çalışmalarda ortaya çıkarılan eser, ikonografik özellikleri ve sanatsal detaylarıyla dikkat çekiyor.
Bulgular, Selçuklu döneminin inanç dünyası ve taş işçiliğine dair önemli bilgiler sunuyor.
14. yüzyıla tarihleniyor
Kazı çalışmaları, Ercan Çalış başkanlığında yürütülüyor. 2022 yılında başlayan araştırmalarda bugüne kadar yaklaşık bin mezar taşı belgelendi. 2025 sezonunda ayağa kaldırılan bu özel mezar taşının ise diğer örneklerden farklı olarak figüratif süsleme içermesi dikkat çekti.
Beyaz kalker taşından yapılan mezarın baş ve ayak şahideleri ile sandukadan oluştuğu belirtildi. Üzerindeki kitabelere göre mezarın, Hicri 710 yılına yani Miladi 1310–1311 yıllarına tarihlendiği ve “Hacı Ali” isimli genç bir kişiye ait olduğu tespit edildi. Taşın alt kısmında ise dönemin taş ustalarından “Miran oğlu Yusuf”un imzası yer alıyor.
Ejderha motifi dikkat çekti
Mezar taşının en dikkat çekici bölümü, başucu şahidesinde yer alan çift başlı ejderha motifi oldu. Sivri kemerli bir niş içine simetrik şekilde yerleştirilen ejderha figürleri, kıvrımlı gövdeleri ve hareketli kompozisyonuyla öne çıkıyor.
Araştırmacılara göre ejderha figürü, Selçuklu sanatında korkutucu bir yaratık yerine güç, koruma, bereket ve kudret gibi anlamlar taşıyor. Çift başlı olarak tasvir edilmesi ise yaşam ve ölüm, iyi ve kötü gibi zıt kavramları temsil eden sembolik bir anlatım olarak değerlendiriliyor.
Kültürel etkileşimin nadir örneği
İslam sanatında genellikle bitkisel ve geometrik süslemelerin tercih edildiği bilinse de, bu mezar taşı figüratif motif kullanımıyla dikkat çekiyor. Uzmanlar, eserin Orta Asya Türk mitolojisi ile İslam sanatının Anadolu’daki birleşimini yansıtan nadir örneklerden biri olduğunu belirtiyor.
Gevaş Selçuklu Mezarlığı’nda bulunan bu eser, Selçuklu döneminde Anadolu’daki kültürel çeşitliliğin ve sanatsal anlayışın taş işçiliğine nasıl yansıdığını göstermesi açısından önemli bir buluntu olarak değerlendiriliyor.
Kaynak ARKEOFİLİ
Huri
