Hüseyin Burak Arslanalp
Hangzhou’da görülen davada mahkeme, bir çalışanın yapay zeka sistemiyle ikame edilmesini hukuka aykırı buldu. Karar, otomasyonun iş gücü üzerindeki etkilerine dair küresel tartışmaların ortasında önemli bir hukuki sınır çizdi
Yapay Zeka Gerekçesi Fesih İçin Yeterli Görülmedi
Çin’in Hangzhou kentinde bir mahkeme, şirketlerin çalışanlarını yapay zeka sistemleriyle değiştirmesinin tek başına işten çıkarma için geçerli bir gerekçe oluşturmayacağına hükmetti. Karar, hızla yayılan otomasyon uygulamalarının iş hukuku çerçevesinde nasıl değerlendirileceğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
Devlet ajansı Xinhua’nın aktardığına göre dava, 2022 yılında bir teknoloji şirketinde kalite güvence yöneticisi olarak görev yapan Zhou soyadlı çalışanı kapsıyor. Zhou’nun görevi, şirketin geliştirdiği yapay zeka sistemlerinin ürettiği içerikleri denetlemek ve hata oranlarını azaltmaktı.
Pozisyon Yapay Zeka ile Değiştirildi, Maaş Düşürüldü
Şirket yönetimi, 2025 yılında söz konusu pozisyonu doğrudan bir büyük dil modeli (LLM) ile ikame etme kararı aldı. Bu kapsamda Zhou’ya daha düşük sorumluluk içeren bir görev ve yaklaşık yüzde 40 oranında maaş indirimi teklif edildi. Teklifi kabul etmeyen Zhou’nun iş sözleşmesi feshedildi.
İşveren, fesih sonrası yaklaşık 45 bin dolarlık kıdem tazminatı önerirken, Zhou bu miktarı yetersiz buldu ve işten çıkarılmanın hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle süreci resmi uyuşmazlık mekanizmalarına taşıdı.
Tahkimden Üst Mahkemeye Uzanan Süreç
İlk aşamada devreye giren iş uyuşmazlıkları tahkim kurulu, işverenin sunduğu gerekçelerin yasal fesih şartlarını karşılamadığına hükmederek Zhou lehine karar verdi. Şirketin itirazı üzerine dosya yerel mahkemeye taşındı, ancak burada da aynı yönde karar çıktı.
Son olarak Hangzhou Orta Halk Mahkemesi’ne taşınan dosyada üst mahkeme, alt mahkemelerin kararlarını onaylayarak şirketin temyiz başvurusunu reddetti.
“Yasal Şartlar Oluşmadı” Vurgusu
Mahkeme kararında, işten çıkarmanın ancak belirli hukuki koşullar altında geçerli sayılabileceği vurgulandı. Şirketin ileri sürdüğü gerekçelerin ne “ekonomik küçülme” ne de “operasyonel zorunluluk” kapsamında değerlendirilebileceği belirtildi.
Ayrıca mevcut iş ilişkisinin sürdürülmesini imkânsız kılan bir durumun bulunmadığı ifade edilerek, yalnızca teknolojik dönüşümün tek taraflı fesih için yeterli olmayacağı açıkça ortaya kondu.
Uzmanlar: Hukuki Sınır Çizildi
Zhejiang Xingjing hukuk bürosundan avukat Wang Xuyang, kararı değerlendirirken teknolojik gelişmenin kaçınılmaz olduğunu ancak hukuki çerçevenin dışında ilerleyemeyeceğini belirtti. Bu yaklaşım, yapay zekanın iş gücü üzerindeki etkisine karşı yargının dengeleyici rolünü ortaya koyuyor.
Emsal Niteliği Tartışılıyor
Çin hukuk sistemi, Anglo-Sakson hukuk sistemlerinden farklı olarak bağlayıcı içtihat ilkesine dayanmıyor. Bu nedenle söz konusu karar teknik olarak tüm mahkemeler için zorunlu bir emsal oluşturmuyor.
Buna rağmen hukukçular, kararın benzer davalarda referans alınabileceğini ve özellikle alt mahkemeler üzerinde yönlendirici etkisi olabileceğini ifade ediyor. Artan yapay zeka kaynaklı işten çıkarma vakaları düşünüldüğünde, bu tür kararların yargı pratiğini şekillendirme potansiyeli bulunuyor.
Küresel Tartışmalara Yeni Boyut
Karar, dünya genelinde artan “yapay zeka işlerin yerini alacak mı?” tartışmalarının yoğunlaştığı bir dönemde alındı. Çin’de yargının bu yönde sınırlayıcı bir yaklaşım benimsemesi, gelecekte düzenleyici politikaların daha korumacı bir çizgide gelişebileceğine işaret ediyor.
Uzmanlara göre bu gelişme, şirketlerin otomasyon stratejilerini yeniden gözden geçirmesine neden olabilir. Doğrudan işten çıkarma yerine çalışanların yeniden eğitilmesi, görev dönüşümü ve insan-yapay zeka iş birliğine dayalı modellerin ön plana çıkması bekleniyor.
İş Hukuku ve Teknoloji Dengesi
Söz konusu karar, yalnızca yerel bir iş uyuşmazlığının ötesinde, yapay zekanın sağladığı verimlilik artışı ile çalışan hakları arasındaki dengenin nasıl kurulacağına dair önemli bir örnek oluşturuyor.
Giderek hızlanan dijital dönüşüm sürecinde, iş güvencesi ile teknolojik ilerleme arasındaki ilişkinin nasıl şekilleneceği ise önümüzdeki dönemde hem hukuk hem de ekonomi politikalarının en kritik başlıklarından biri olmaya devam edecek.
Haberin girildiği tarih ve saat: 04.05.2026 18:26
Kaynak: http://gazeteoksijen.com
Arda yavuz
Huri