Hüseyin Burak Arslanalp
California ve Florida’da uygulanması planlanan biyolojik mücadele programı, halk sağlığı açısından umut verirken çevresel etkileri nedeniyle yoğun tartışmaları da beraberinde getirdi.
Google’ın çatı şirketi Alphabet tarafından desteklenen bir proje kapsamında, hastalık taşıyan sivrisinek türlerinin popülasyonunu azaltmak amacıyla milyonlarca Wolbachia bakterisi taşıyan erkek sivrisineğin ABD’nin California ve Florida eyaletlerinde doğaya bırakılması planlanıyor. Yetkililerin onay vermesi halinde iki yıl sürecek program kapsamında toplam 64 milyon sivrisinek salınacak.Hastalıklarla Mücadelede Yeni YöntemABD’de uygulanması planlanan yeni biyolojik mücadele programı, sivrisinek kaynaklı hastalıkların yayılımını azaltmayı hedefliyor. Proje kapsamında özel olarak yetiştirilen ve Wolbachia adlı doğal bir bakteri taşıyan erkek sivrisinekler doğaya bırakılacak.
Uzmanlara göre erkek sivrisinekler insanları ısırmıyor ve doğrudan hastalık bulaştırmıyor. Projenin temel mantığı ise bakteriyi taşıyan erkek sivrisineklerin, doğadaki dişi sivrisineklerle çiftleşmesi üzerine kurulu. Bu çiftleşme sonucunda oluşan yumurtalar gelişemiyor ve yeni sivrisineklerin ortaya çıkması engelleniyor. Böylece hedeflenen türlerin popülasyonunun zaman içinde önemli ölçüde azalması amaçlanıyor.
Federal makamların projeye onay vermesi halinde, 2027 yılından itibaren her yıl yaklaşık 32 milyon sivrisinek çevreye salınacak. İki yıllık süreç sonunda bu sayı 64 milyona ulaşacak.
Wolbachia Bakterisi Nasıl Çalışıyor?
Bilim insanlarının uzun süredir üzerinde çalıştığı Wolbachia bakterisi, doğada birçok böcek türünde doğal olarak bulunuyor. Araştırmalara göre bu bakteri, sivrisineklerin üreme mekanizmasını etkileyerek yumurtaların gelişmesini engelliyor.
Proje kapsamında kullanılacak erkek sivrisinekler, bakteriyi doğadaki dişi sivrisineklere aktaracak. Ancak ortaya çıkan yumurtalar yaşam döngüsünü tamamlayamayacağı için yeni nesiller oluşamayacak.
Bu sayede özellikle dang humması, Zika virüsü ve sarı humma gibi hastalıkların taşıyıcısı olan sivrisinek türlerinin sayısının azaltılması hedefleniyor. Araştırmacılar, yöntemin dünyanın farklı bölgelerinde daha küçük ölçeklerde uygulandığını ve olumlu sonuçlar verdiğini belirtiyor.
Kamuoyunda Tartışma Yarattı
Projeye yönelik en büyük tartışma, milyonlarca böceğin doğaya kontrollü şekilde bırakılacak olması nedeniyle ortaya çıktı. Destekçiler uygulamayı halk sağlığını korumaya yönelik yenilikçi ve çevre dostu bir çözüm olarak değerlendirirken, eleştirmenler bunun ABD tarihindeki en büyük açık hava biyolojik deneylerinden biri olabileceğini savunuyor.
Özellikle bazı çevre örgütleri ve siyasetçiler, projenin uzun vadeli sonuçlarının tam olarak bilinmediğini öne sürerek daha kapsamlı araştırmalar yapılması gerektiğini ifade ediyor.
Siyasilerden Tepki Geldi
Projeye tepki gösteren isimlerden biri de Tennessee Temsilciler Meclisi Üyesi Tim Burchett oldu. Burchett, teknoloji şirketlerinin doğaya bu ölçekte müdahale etmesinin risk taşıdığını belirterek geçmişte yaşanan ekolojik sorunları hatırlattı.
Sosyal medya platformu X üzerinden açıklama yapan Burchett, insanların farklı türleri yeni bölgelere taşımasının geçmişte ciddi çevresel sorunlara yol açtığını vurgulayarak, “Doğanın dengesini bozmayın” çağrısında bulundu.
ABD’li siyasetçi, kontrolsüz şekilde yayılan bazı yabancı bitki ve hayvan türlerinin ekosistemlerde uzun süreli olumsuz etkiler yarattığını hatırlatarak benzer risklerin göz ardı edilmemesi gerektiğini savundu.
Uzmanlar Hangi Risklere Dikkat Çekiyor?
Projeye yönelik bilimsel tartışmaların merkezinde, hedeflenen sivrisinek türlerinin azalmasının ekosistem üzerindeki etkileri bulunuyor. Sivrisinekler, kuşlardan yarasalara, balıklardan diğer böceklere kadar birçok canlı için önemli bir besin kaynağı oluşturuyor.
Bazı uzmanlar, popülasyondaki hızlı düşüşlerin yerel besin zincirlerinde beklenmedik sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulunuyor. Buna karşılık projeyi destekleyen araştırmacılar ise doğadaki boşluğun diğer sivrisinek ve böcek türleri tarafından doldurulabileceğini, bu nedenle riskin sınırlı olduğunu savunuyor.
Bir diğer tartışma konusu ise Wolbachia bakterisinin ekosistemdeki diğer canlılarla olası etkileşimleri. Bakterinin doğada yaygın olarak bulunmasına rağmen, milyonlarca bireyin aynı anda çevreye bırakılmasının uzun vadeli sonuçları konusunda bilim dünyasında kesin bir görüş birliği bulunmuyor.
Uzun Vadeli Takip Çağrısı
Bilim insanlarının dikkat çektiği bir başka konu ise evrimsel uyum ihtimali. Uzmanlara göre teorik olarak hedef alınan sivrisinek popülasyonları zaman içinde yönteme karşı direnç geliştirebilir veya beklenmedik genetik değişimler gösterebilir.Bu ihtimalin düşük olduğu değerlendirilse de araştırmacılar, geniş çaplı biyolojik müdahalelerin sürekli izlenmesi ve bağımsız bilimsel denetime tabi tutulması gerektiğini vurguluyor. Uzmanlar, ancak bu şekilde halk sağlığına sağlayacağı faydalar ile çevresel riskler arasındaki dengenin sağlıklı biçimde değerlendirilebileceğini belirtiyor.
Halk Sağlığı mı, Ekolojik Risk mi?
ABD’de uygulanması planlanan proje, modern biyoteknolojinin halk sağlığı alanında sunduğu yeni çözümlerden biri olarak görülüyor. Ancak milyonlarca sivrisineğin doğaya bırakılacak olması, çevresel etkiler ve ekolojik denge konusunda soru işaretlerini de beraberinde getiriyor.
Yetkililerin vereceği kararın ardından başlayacak süreç, yalnızca ABD’de değil, biyolojik mücadele yöntemlerini değerlendiren birçok ülke tarafından da yakından takip edilecek.
HABER GİRİŞ: 03.06.2026 21:32
KAYNAK: http://cumhuriyet.com.tr
Arda yavuz
Bekir