Arda yavuz
İspanya’nın León ilindeki La Peña del Castro arkeolojik alanında yapılan çalışmalar, Kuzey İber Yarımadası’nda yazının erken kullanımına dair dikkat çekici bir bulguyu gün yüzüne çıkardı. Araştırma ekibi, tekstil üretiminde kullanılan küçük bir ağırşak üzerinde kazınmış Keltiber alfabesine ait bir işaret tespit etti. Nesne, MÖ 1. yüzyıla tarihleniyor.
La Ercina belediyesi sınırlarında yer alan yerleşim, 2013 yılından bu yana kazılıyor. Özellikle 2017 sezonunda ortaya çıkarılan ve depolama alanı olarak değerlendirilen bir mekânda, tarımsal üretim ve günlük yaşama ilişkin pek çok kalıntı bulundu. Tohum dolu bir sepet, kurutulmuş hayvansal gıda izleri ve çeşitli aletlerle birlikte ele geçen küçük taş ağırşak, yapılan ayrıntılı incelemenin ardından yazıtlı olduğu anlaşılan en dikkat çekici parça oldu.
Yazı ve Toplumsal Dönüşüm
León ve çevresinde bu kadar erken tarihlenen alfabetik örnekler oldukça nadir. Kuzey İberya’daki Demir Çağı topluluklarının, Roma fetihlerinden önce yazıyla sınırlı bir ilişkiye sahip olduğu biliniyor. Bu nedenle ağırşak üzerindeki sembol, bölgedeki okuryazarlık düzeyi ve kültürel etkileşimler açısından önemli ipuçları sunuyor.
Araştırmacılara göre işaret, bir mülkiyet göstergesi olabilir. MÖ 2. yüzyıldan itibaren bölgede etkisi hissedilen komşu kültürlerde kişisel işaretler yaygındı. Bununla birlikte, nesnenin yerleşimde tekil bir örnek olması, sembolün yalnızca pratik değil, aynı zamanda statü veya kimlik göstergesi olarak kullanılmış olabileceğini de düşündürüyor.
Yerel Üretim İhtimali Güçlü
Ağırşak, yerleşim çevresinde bulunan talk taşından yapılmış. Bu durum, nesnenin başka bir merkezden getirilmek yerine yerel olarak üretilmiş olabileceğini gösteriyor.
Eğer bu yorum doğruysa, yazıtın bölge dışından gelen bir ticari ürünle değil, doğrudan bu topluluk içindeki bilgi birikimiyle ilişkili olduğu söylenebilir.
Demir Çağı’nda La Peña del Castro’nun nüfus artışı, ekonomik çeşitlenme ve farklı bölgelerle ticari ilişkilerin güçlenmesi gibi süreçler yaşadığı biliniyor. Yazılı bir sembolün ortaya çıkması da bu toplumsal dönüşümün bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Artan üretim ve değişim ağları, yazı bilgisinin belirli gruplar arasında dolaşıma girmesine zemin hazırlamış olabilir.
Akademik Yayınlandı
Söz konusu keşif, antik Hispania’nın dilleri ve kültürleri üzerine çalışmalar yayımlayan Paleohispánica dergisinde bilim dünyasına sunuldu. Bulgular, yalnızca Kuzeybatı İberya’da yazının varlığına ilişkin verileri genişletmekle kalmıyor; aynı zamanda Roma öncesi toplulukların kültürel yapısı, ekonomik örgütlenmesi ve kimlik pratikleri hakkında yeni sorular ortaya koyuyor.
Her yeni buluntu, İber Yarımadası’nın Roma öncesi tarihine dair tabloyu biraz daha ayrıntılı ve karmaşık hale getiriyor. Bu küçük taş nesne de, gündelik yaşamın içinden çıkıp geçmişin kültürel dönüşümünü anlamamıza katkı sağlayan önemli bir parça olarak öne çıkıyor.
Kaynak: Arkeofili
Hüseyin Burak Arslanalp