Hüseyin Burak Arslanalp
Hürmüz Boğazı’nda Gerilim: Küresel Enerji Hattı Alarmda, Türkiye İçin Risk Ne ?
İsrail ve ABD’nin İran’a yönelik saldırılarının ardından Orta Doğu’daki gerilim yeni bir eşiğe taşınırken, gözler dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’na çevrildi. Tahran’dan “geçiş yasağı”na ilişkin telsiz yayınları yapıldığı yönündeki bilgiler, küresel enerji piyasalarında tedirginliği artırdı.
Basra Körfezi’ni Umman Körfezi’ne bağlayan Hürmüz Boğazı, başta Suudi Arabistan, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Katar olmak üzere bölgedeki üretici ülkelerin petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatında ana arter konumunda bulunuyor. Dünyada taşınan petrolün yaklaşık dörtte biri ve LNG ticaretinin beşte biri bu dar su yolundan geçiyor.
Türk bayraklı gemiler için güvenlik uyarısı
Denizcilik Genel Müdürlüğü, bölgedeki gelişmeler üzerine Türk bayraklı gemiler için dikkat çeken bir açıklama yaptı. İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerini yasakladığına dair telsiz yayınları yapıldığı bilgisinin alındığı belirtilen açıklamada, bölgede Türk bayraklı gemiler için ISPS Kod Güvenlik Seviyesi’nin 3 olarak uygulandığı bildirildi.
Açıklamada, seyir duyurularının yakından takip edilmesi ve gerektiğinde Ana Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi (AAKKM) ile temas kurulmasının önem taşıdığı vurgulandı.
Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Uluslararası Deniz Hukuku ve Ticareti Uzmanı, Esenyel & Partners Avukatlık ve Danışmanlık Kurucu Ortağı Avukat Selçuk Esenyel, gelişmeleri beş başlık altında değerlendirdi.
“Hürmüz, dünya enerji ticaretinin kalp kapakçığı”
Esenyel’e göre Hürmüz Boğazı, küresel enerji ticaretinin “kalp kapakçığı” niteliğinde. Günlük ortalama 20 milyon varil petrolün geçtiği boğaz, özellikle Asya ülkeleri açısından hayati öneme sahip. Çin’in ithal ettiği petrolün yaklaşık yüzde 45’i bu geçiş noktasından sağlanıyor.
Esenyel, “kapanma” kavramının her zaman resmî bir ilanla gerçekleşmediğine dikkat çekerek, denizcilikte fiilî kapanmanın çoğu zaman sigorta şirketlerinin teminat vermemesi, armatörlerin gemi göndermemesi ya da sözleşmelerdeki risk maddelerinin devreye girmesiyle oluştuğunu ifade etti. Bu durumun, piyasanın siyasi açıklamaları beklemeden risk fiyatlamasına başladığını gösterdiğini belirtti.
İlk etki: Fiyat şoku ve sigorta primlerinde sıçrama
Gerilimin sürmesi hâlinde en olası senaryonun “boğaz açık ama geçiş çok daha pahalı” olacağına işaret eden Esenyel, kısa vadede petrol fiyatlarında sert artış, LNG spot piyasasında yükseliş, tanker navlunlarında sıçrama ve savaş riski sigortalarında dramatik prim artışları görülebileceğini söyledi.
Krizin haftalarca sürmesi durumunda ise küresel enflasyon baskısının artabileceğini, enerji ithalatçısı ülkelerde cari açıkların genişleyebileceğini ve tedarik zincirinde maliyet geçişkenliğinin hızlanabileceğini dile getirdi. Özellikle Katar çıkışlı LNG sevkiyatlarının Hürmüz’e bağımlı olduğuna dikkat çeken Esenyel, alternatif boru hatlarının kapasitesinin sınırlı olduğunu ve boğazın tam anlamıyla ikame edilemeyeceğini vurguladı.
Hukuki çerçeve ile ticari gerçeklik farklılaşabilir
Uluslararası hukukta, seyrüsefere açık boğazlarda “transit geçiş rejimi”nin esas olduğunu ve bu geçişlerin askıya alınamayacağını belirten Esenyel, ancak ticari gerçekliğin her zaman hukuki ilkelerle örtüşmediğini ifade etti.
Güvenlik riskinin artması hâlinde büyük armatörlerin bölgeyi “yüksek riskli alan” ilan edebileceğini, sözleşmelerdeki mücbir sebep ve savaş klozlarının devreye girebileceğini, devlet destekli konvoy uygulamalarının ve uluslararası donanma devriyelerinin gündeme gelebileceğini aktardı. Sigorta teminatlarının daraltılması ya da primlerin keskin biçimde yükselmesi durumunda, hukuken açık olan bir geçişin ticari olarak fiilen durabileceğini kaydetti.
Alternatif rotalar sınırlı çözüm sunuyor
Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz’e uzanan boru hatları, BAE’nin Fujairah çıkışlı hattı ve Irak-Türkiye Petrol Boru Hattı üzerinden Ceyhan terminali alternatifler arasında gösteriliyor. LNG tarafında ise ABD ve Afrika gibi farklı tedarikçilere yönelme seçeneği bulunuyor.
Ancak Esenyel, bu güzergâhların toplam kapasitesinin Hürmüz’den geçen hacmi tamamen karşılamaya yetmeyeceğini, dolayısıyla alternatiflerin krizi ortadan kaldırmaktan ziyade etkisini azaltabileceğini belirtti. Uzun süreli fiilî engellemelerin uluslararası sorumluluk tartışmalarını gündeme getirebileceğini; taşıma ve sigorta sözleşmelerinde ihtilafların artabileceğini de sözlerine ekledi.
Türkiye açısından en hızlı etki fiyat artışı
Türkiye bakımından en hızlı etkinin genellikle fiziksel bir arz kesintisi değil, maliyet artışı şeklinde ortaya çıkabileceğini ifade eden Esenyel, enerji ithalat faturasında artış, navlun ve bunker yakıt fiyatlarında yükseliş ile elektrik üretim maliyetlerinde baskı görülebileceğini söyledi. Bunun sanayi girdi maliyetlerine ve enflasyona zincirleme etki yapabileceğine dikkat çekti.
LNG kullanım oranı dönemsel olarak yüksek olan Türkiye için, Hürmüz kaynaklı bir aksamanın daha pahalı spot LNG alımını gündeme getirebileceğini belirten Esenyel, bunun cari açık ve iç piyasa fiyatları üzerinde ek yük oluşturabileceğini ifade etti.
Öte yandan uzun vadede krizlerin jeostratejik konumları ön plana çıkardığını dile getiren Esenyel, Türkiye’nin enerji transit ülkesi rolü ve alternatif koridor niteliğinin daha fazla önem kazanabileceğini vurguladı.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek her gelişmenin yalnızca bölgesel değil, küresel ölçekte ekonomik ve hukuki sonuçlar doğurabileceği belirtilirken, piyasalarda gözler bölgeden gelecek yeni açıklamalara çevrildi.
Haberin Girildiği Tarih ve Saat 01/03/2026 22:33
Kaynak: http://hurriyet.com.tr (İsmail SARI)
Arda yavuz
