Hüseyin Burak Arslanalp
Sevilen birinin kaybının ardından yaşanan acının zamanla hafiflemesi beklenir. Ancak her 20 kişiden biri için bu süreç doğal akışında tamamlanmıyor. Bilim insanları, “Uzamış Yas Bozukluğu” olarak adlandırılan bu durumun depresyondan farklı bir nörobiyolojik mekanizmaya dayandığını ortaya koydu.
Dünya Sağlık Örgütü tarafından 2018 yılında resmi bir tanı olarak kabul edilen Uzamış Yas Bozukluğu (PGD), kayıptan sonra en az altı ay boyunca şiddetini azaltmayan yoğun özlem, kimlik kaybı hissi ve ölümü kabullenememe gibi belirtilerle tanımlanıyor. Uzmanlara göre bu durum, “yoğun bir yas” değil; süresi ve beyindeki etkileri bakımından farklı bir tablo.
Beyin, Kaybı Kabul Etmek Yerine “Aramaya” Devam Ediyor
Trends in Neurosciences dergisinde yayımlanan kapsamlı nörobilimsel derleme, uzamış yas yaşayan bireylerin beyinlerinde dikkat çekici bir aktiviteye işaret ediyor. Nörogörüntüleme çalışmalarına göre, kaybedilen kişiyi hatırlatan uyaranlarla karşılaşıldığında beynin ödül ve motivasyon ağları normalden farklı çalışıyor.
Özellikle nükleus akkumbens ve orbitofrontal korteks bölgelerinde süregelen aktivite, özlem duygusunun adeta “biyolojik bir açlık” gibi işlenmesine yol açıyor. Normal yas sürecinde zamanla azalan bu tepkiler, Uzamış Yas Bozukluğu yaşayan kişilerde canlı kalmaya devam ediyor.
Bu durum, beynin kaybı kabullenmek yerine, kaybedilen kişiye ulaşma isteğini sürdürdüğünü gösteriyor. Araştırmacılar, bu mekanizmanın bağımlılık süreçleriyle benzerlik taşıdığına dikkat çekiyor.
Depresyondan Farklı Bir Mekanizma
Travma araştırmacısı Richard Bryant, uzamış yasın depresyonla karıştırılmaması gerektiğini vurguluyor. Depresyon genellikle genel bir isteksizlik, ilgi kaybı ve yaşamdan kopuşla karakterize edilirken; Uzamış Yas Bozukluğu’nda temel duygu kaybedilen kişiye yönelik yoğun ve sürekli özlem olarak öne çıkıyor.
Uzmanlara göre bu ayrım, tedavi süreçleri açısından kritik önem taşıyor. Çünkü her iki durumda da benzer görünen belirtiler, aslında farklı beyin mekanizmalarından kaynaklanıyor olabilir.
Yeni Tedavilerin Kapısı Aralanabilir
Bilim insanları şimdi, beyindeki bu değişimlerin yasın bir sonucu mu yoksa sürecin uzamasına neden olan temel etken mi olduğunu anlamaya çalışıyor. Bu sorunun yanıtı, gelecekte yalnızca Uzamış Yas Bozukluğu’na yönelik özel terapi ve ilaç geliştirme çalışmalarının önünü açabilir.
Araştırmalar, yasın sadece psikolojik bir deneyim değil, aynı zamanda güçlü bir biyolojik süreç olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor. Bazı insanlar için bu süreç zamanla hafiflerken, bazıları için beynin “özlem döngüsü” içinde takılı kalması mümkün olabiliyor.
Haberin girildiği tarih ve saat 03/03/2026 20:46
Kaynak: http://cumhuriyet.com.tr
Huri
