Hüseyin Burak Arslanalp
Küresel enerji güvenliğinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı üzerindeki risklerin artması, Körfez ülkelerini petrol ihracatında alternatif güzergâhlar oluşturmaya yöneltiyor. Artan jeopolitik gerilimler, olası askeri tehditler ve tedarik kesintisi ihtimali, bölge ülkelerinin mevcut bağımlılığı azaltacak yeni boru hattı projelerini yeniden değerlendirmesine neden oldu.
Enerji uzmanlarına göre, deniz taşımacılığına aşırı bağımlılığı azaltmanın en etkili yolu, doğrudan kara üzerinden ilerleyen boru hattı ağlarının genişletilmesi. Ancak bu tür projeler; yüksek yatırım maliyetleri, çok taraflı siyasi uzlaşı gereksinimi ve uzun inşa süreleri nedeniyle oldukça karmaşık bir süreç barındırıyor.
Doğu–Batı Hattı Yeniden Stratejik Merkezde
Bu süreçte en çok öne çıkan altyapı projelerinden biri, Saudi Aramco tarafından işletilen ve 1980’lerde inşa edilen Doğu–Batı petrol boru hattı oldu. Yaklaşık 1200 kilometre uzunluğundaki bu hat, günlük yaklaşık 7 milyon varil petrolü doğrudan Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na taşıyarak Hürmüz Boğazı’nı devre dışı bırakabiliyor.
Amin Nasser, söz konusu hattın hâlihazırda Suudi Arabistan’ın ana ihracat damarlarından biri olduğunu vurgularken, kapasite artırımı ve yeni bağlantı hatlarıyla bu sistemin daha da güçlendirilmesinin planlandığını belirtiyor. Ülkenin günlük yaklaşık 10,2 milyon varillik üretimini daha esnek biçimde ihraç edebilmesi için alternatif rotaların artırılması öncelikli hedefler arasında yer alıyor.
Çoklu Hat Senaryoları ve Yüksek Maliyetler
Uzmanlar, tek bir boru hattına dayalı sistemlerin kırılganlığına dikkat çekerek, çoklu güzergâhlardan oluşan entegre bir enerji ağı kurulmasının daha sürdürülebilir bir çözüm olabileceğini ifade ediyor. Ancak bu yaklaşım, aynı zamanda en maliyetli ve en karmaşık seçenek olarak değerlendiriliyor.
Sektör analizlerine göre, Doğu–Batı hattına benzer yeni bir projenin maliyeti en az 5 milyar dolar seviyesinde. Irak, Ürdün, Suriye ve Türkiye’yi kapsayan çok uluslu hat projelerinde ise toplam yatırım tutarının 15 ila 20 milyar dolar arasında değişebileceği öngörülüyor. Bu tür projelerde siyasi istikrar ve bölgesel iş birliği, finansman kadar belirleyici unsurlar arasında yer alıyor.
Yeni Koridor Arayışları: IMEC ve Bölgesel EntegrasyonGündemdeki dikkat çekici projelerden biri de India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC). Hindistan’dan başlayarak Körfez üzerinden Avrupa’ya uzanması planlanan bu koridor, yalnızca enerji taşımacılığıyla sınırlı kalmayıp geniş çaplı bir ticaret ağına dönüşmeyi hedefliyor. Bu sayede petrol ve doğalgazın yanı sıra farklı ticari ürünlerin de daha hızlı ve güvenli şekilde taşınması amaçlanıyor.
Ancak bu tür büyük ölçekli projeler, ciddi güvenlik risklerini de beraberinde getiriyor. Özellikle IŞİD gibi silahlı örgütlerin varlığı, güney hatlarında zorlu coğrafi koşullar ve Umman limanlarına yönelik insansız hava aracı tehditleri, yatırım kararlarını zorlaştıran unsurlar arasında gösteriliyor.
Kısa Vadeli Stratejik Adımlar
Uzmanlar, kısa vadede uygulanabilir ve daha düşük riskli çözümlere odaklanılması gerektiği görüşünde birleşiyor.
Bu kapsamda öne çıkan başlıklar şunlar:Suudi Arabistan’daki Doğu–Batı hattının kapasitesinin artırılmasıBirleşik Arap Emirlikleri’nde Abu Dabi–Fuceyre hattının güçlendirilmesiKızıldeniz kıyısında yeni ihracat terminallerinin geliştirilmesiNEOM projesi kapsamında inşa edilen derin liman altyapısının enerji taşımacılığına entegre edilmesiBu adımların, kısa vadede Hürmüz Boğazı’na olan bağımlılığı azaltmada kritik rol oynayabileceği değerlendiriliyor.
Uluslararası Girişimler ve Diplomatik Trafik
Öte yandan, Birleşik Krallık öncülüğünde yaklaşık 35 ülkenin katılımıyla Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer güvenliğinin yeniden sağlanmasına yönelik diplomatik girişimler hız kazanmış durumda. Yvette Cooper başkanlığında düzenlenecek toplantılara Avrupa’nın önde gelen ülkeleri ve Körfez temsilcilerinin katılması bekleniyor.
Dikkat çeken bir diğer unsur ise Donald Trump yönetimindeki Amerika Birleşik Devletleri’nin bu sürece doğrudan dahil olmaması. Bu durum, küresel enerji güvenliğinde sorumluluk paylaşımına ilişkin yeni bir tartışmayı da beraberinde getiriyor.
Planın ilk aşamasında deniz mayınlarının temizlenmesi, ikinci aşamasında ise petrol tankerlerinin güvenliğinin sağlanması hedefleniyor. Keir Starmer, sürecin hem askeri hem de diplomatik boyutlarının birlikte yürütülmesi gerektiğini vurgulayarak, boğazın yeniden tam kapasiteyle açılmasının kısa vadede kolay olmayacağına dikkat çekti.
Enerji Politikalarında Kalıcı Değişim Sinyali
Enerji sektörü temsilcilerine göre, alınacak nihai yatırım kararları büyük ölçüde Hürmüz Boğazı’nın gelecekteki güvenlik durumuna bağlı olacak. Ancak mevcut gelişmeler, Körfez ülkelerinin enerji politikalarında daha çeşitlendirilmiş ve dirençli bir yapıya geçiş sürecinin başladığını gösteriyor.
Uzmanların ortak görüşü ise net: Yaşanan kriz, yalnızca geçici bir dalgalanma değil, küresel enerji arz zincirinin yeniden şekillendiği kalıcı bir dönüşümün habercisi.
Haberin girildiği tarih ve saat 03.04.2026 14:36
Kaynak: http://cumhuriyet.com.tr
Arda yavuz
